Nowelizacja austriackiego kodeksu postępowania cywilnego z 2023 r.

Nowelizacja austriackiego kodeksu postępowania cywilnego z 2023 r: Co nowego?

W dniu 14 lipca 2023 r. weszły w życie zmiany do austriackiego kodeksu postępowania cywilnego (Zivilprozessordnung, ACCP). Podczas pandemii COVID-19 wprowadzono przepisy, które tymczasowo zezwalały na zdalne przesłuchania i przeprowadzanie dowodów w określonych okolicznościach. Te tymczasowe przepisy wygasły 30 czerwca 2023 roku. Obecnie austriacki ustawodawca przyjął stałe wersje przepisów z czasów COVID-19, choć w bardziej ograniczonej formie.

Poniżej przedstawiono najbardziej znaczące zmiany w ACCP. Czytelnicy powinni pamiętać, że zmiany z 2023 r. nie ograniczają się do ACCP, ale obejmują ustawę o postępowaniu niespornym (Außerstreitgesetz), ustawę o zobowiązaniach (Unterbringungsgesetz), ustawę o egzekucji (Exekutionsordnung) i inne. W niniejszym artykule skupimy się wyłącznie na ACCP.

Przesłuchania na odległość

Zgodnie z nowo wprowadzonym art. 132a ust. 1 u.k.s.c., ustawodawca zamierza stworzyć możliwość przeprowadzania zdalnych (lub hybrydowych) rozpraw w postępowaniu cywilnym.

Sąd może zezwolić wszystkim lub niektórym uczestnikom postępowania cywilnego na zdalny udział w rozprawie. Możliwość ta jest jednak ograniczona: Sąd ma swobodę decydowania o tym, czy zezwolić na zdalny udział, przy czym musi wziąć pod uwagę ekonomię procesową i dostępne udogodnienia techniczne. Co więcej, przed zezwoleniem na zdalne przesłuchanie sąd musi albo uzyskać wyraźną zgodę wszystkich stron, albo ogłosić zdalne przesłuchanie, dając stronom możliwość wniesienia sprzeciwu w określonym terminie. Jeśli którakolwiek ze stron sprzeciwi się w odpowiednim czasie, przeprowadzenie zdalnego przesłuchania nie jest dozwolone. Strony nie mają prawa żądać od sądu przeprowadzenia rozprawy na odległość; mogą jedynie zasugerować, aby sąd to zrobił.

Ograniczając możliwość przeprowadzania rozpraw na odległość, ustawodawca chce, aby pozostały one raczej wyjątkiem niż normą. Na uwagę zasługuje w szczególności odniesienie do ekonomii procesowej jako ustawowego wymogu przeprowadzenia rozprawy na odległość. W materiałach legislacyjnych wyraźnie wskazano, że ekonomia procesowa przemawia za przeprowadzeniem rozprawy na odległość, gdy możliwe jest np. wyznaczenie wcześniejszego terminu rozprawy, uniknięcie odroczenia lub obniżenie kosztów postępowania ze względu na mniejszą liczbę podróży do sądu.
Nawet podczas rozprawy zdalnej sędzia musi być obecny na sali rozpraw.

Wirtualne przeprowadzanie dowodów

Przed zmianami z 2023 r., a nawet przed pandemią COVID-19, wirtualne przeprowadzanie dowodów było możliwe w austriackim postępowaniu cywilnym na podstawie art. 277 ACCP. Przepis ten stanowi, że sąd, w zależności od możliwości technicznych, przeprowadza postępowanie dowodowe (przesłuchanie stron, świadków i biegłych) przy użyciu sprzętu technicznego (tj. wideokonferencji) zamiast przesłuchania dowodów przez sędziego w drodze wzajemnej pomocy prawnej (Rechtshilfevernehmung), chyba że przesłuchanie w drodze wzajemnej pomocy prawnej jest bardziej celowe z uwagi na ekonomię procesową lub jest konieczne ze szczególnych względów. Tak więc, aby sędzia mógł skorzystać z § 277 ACCP, ustawowym wymogiem jest przeprowadzenie postępowania dowodowego za pomocą środków technicznych jako substytutu korzystania z wzajemnej pomocy prawnej.

Sekcja 277 ACCP pozostała nienaruszona. Ponadto ustawodawca wprowadził obecnie możliwość przeprowadzenia dowodu za pomocą środków technicznych nawet bez spełnienia wymogów określonych w art. 277 k.p.c. w następujących scenariuszach:

• dla biegłych sądowych w celu omówienia ich ekspertyz, oraz

• dla stron i "osób poinformowanych" do przesłuchania podczas przesłuchań przygotowawczych.

Uzasadnienie dla umożliwienia "poinformowanym osobom" zdalnego przesłuchania podczas przesłuchań przygotowawczych jest następujące: W austriackim postępowaniu cywilnym przesłuchania przygotowawcze mają na celu przedstawienie przez strony faktów i roszczeń, omówienie faktów i argumentów prawnych przez sąd oraz podjęcie przez strony próby rozstrzygnięcia sprawy. Czasami podczas tych przesłuchań przeprowadzane są również dowody. Jeśli w przypadku, gdy strona nie posiada niezbędnej wiedzy na temat przedmiotu postępowania, w posiedzeniu przygotowawczym uczestniczy poinformowana osoba (np. członek personelu), może być konieczne przesłuchanie tej poinformowanej osoby w charakterze świadka.

Ugody

Artykuł 132a ust. 3 u.k.s.c. reguluje procedurę zawierania ugody podczas rozprawy na odległość i ma na celu zapewnienie, że zawarcie ugody podczas takiej rozprawy pozostaje możliwe.

Sąd ma różne możliwości, aby zapewnić, że strony są świadome dokładnych warunków ugody. Zgodnie z art. 132a ust. 3 u.k.s.c. sąd powinien 1) wyświetlić stronom tekst ugody na ekranie, 2) wyraźnie odczytać tekst ugody lub 3) odtworzyć tekst ugody nagrany na nośniku dźwięku, aby wszyscy mogli go wyraźnie usłyszeć. Wola strony nieobecnej osobiście co do zawarcia ugody musi być wyrażona w sposób wyraźny, z uwzględnieniem okoliczności technicznych. Strony fizycznie obecne w sali rozpraw są nadal zobowiązane do podpisania ugody.

Sekcja 132a (3) ACCP odzwierciedla przepisy przyjęte podczas COVID-19.

Wniosek

Zamiar ustawodawcy, aby na stałe przyjąć zasady dotyczące zdalnych przesłuchań i zdalnego przeprowadzania dowodów, należy ogólnie przyjąć z zadowoleniem. Jak uznano w materiałach legislacyjnych, przeprowadzanie przesłuchań na odległość może i często przynosi korzyści w zakresie ekonomii procesowej. Podczas gdy austriackie przepisy z czasów COVID-19 były pod tym względem dość daleko idące, przepisy te były jedynie tymczasowe. Zmiany z 2023 r. zapewniają, że zdalne przesłuchania pozostaną cechą austriackich sporów cywilnych.

Niemniej jednak należy mieć świadomość, że możliwość korzystania z przesłuchań na odległość, w tym w celu przeprowadzania dowodów, została ograniczona. W szczególności należy odróżnić przesłuchania od przeprowadzania dowodów: pierwsze z nich co do zasady zawsze może odbywać się zdalnie (o ile spełnione są wymogi ustawowe); drugie jest możliwe zdalnie, jak wyjaśniono powyżej, tylko w ograniczonym zakresie. Dopiero okaże się, jak często nowo wprowadzone przepisy będą wykorzystywane w praktyce i czy w przyszłości austriacki ustawodawca będzie dalej rozszerzał zastosowanie technologii wirtualnych przesłuchań.