Austria: Sądy online - Covid-19, Austria i ostatnie zmiany w praktyce korzystania z technologii wideokonferencji

Sądy online - dozwolone przez technologię i ułatwione przez prawo

Ponieważ liczba spraw dotyczących COVID-19 stale rośnie, organy rządowe i sądowe zostały zmuszone do rozważenia nowych środków w celu uwzględnienia kierunków zdrowia publicznego i zaoferowania nowych ścieżek w kierunku zdalnej łączności. Dążąc do utrzymania niezbędnych zabezpieczeń w celu ograniczenia ryzyka wzrostu liczby zakażeń, przy jednoczesnym zapewnieniu stronom dostępu do rzetelnych rozpraw i przestrzeganiu zasad bezpośredniości i jawności, w wielu jurysdykcjach wprowadzono nowe przepisy prawne w celu wyjaśnienia i ułatwienia funkcjonowania praktyk procesowych.

Pomimo tego, że pandemia stanowi zagrożenie dla zdrowia publicznego, wywołała ona znaczące reakcje prawne i polityczne, które poważnie wpłynęły na zdolność ludzi do dostępu do wymiaru sprawiedliwości^[1]. Wraz ze wzrostem ograniczeń swobody przemieszczania się, austriacki parlament wprowadził szereg przepisów dotyczących interakcji w ramach wymiaru sprawiedliwości.

Niniejszy artykuł koncentruje się na ostatnich zmianach legislacyjnych mających wpływ na funkcjonowanie sądów i rozpraw sądowych w Austrii. Powstrzyma się on od rozważania zmian regulacyjnych dotyczących m.in. zawieszenia lub przedłużenia istotnych terminów, w tym terminów przedawnienia lub zobowiązań do zapłaty za zwłokę. Zamiast tego artykuł ten będzie opierał się na nowych zasadach prowadzenia postępowań sądowych za pomocą technologii wideo i podkreśli ich zalety, w szczególności w odniesieniu do grup wysokiego ryzyka COVID-19. W tym względzie poniżej zostaną wykorzystane niedawne wnioski złożone przed Sądem Rejonowym w Liesing przez Oblin Rechtsanwälte GmbH i opowiedzą się za bardziej holistycznym, elastycznym podejściem zapewniającym ciągłe skuteczne funkcjonowanie austriackiego wymiaru sprawiedliwości, a także równy i terminowy dostęp do jego usług.

Rozprawy zdalne

Chociaż przesłuchania stron w Austrii zostały wznowione od lipca 2020 r., obecnie mają one ograniczone zastosowanie, a mianowicie "w zakresie niezbędnym do ochrony praw procesowych i praw stron"^[2] i mają być przeprowadzane tylko w "przypadkach, w których konieczne było zapobieżenie zagrożeniu życia i integralności fizycznej lub zapobieżenie nieodwracalnej szkodzie"^[3].

Podczas gdy austriackie prawo postępowania cywilnego wymaga ustnego, bezpośredniego i publicznego postępowania, dopuszcza ono wyjątki, zezwalając na prowadzenie sporów na odległość za pomocą alternatywnych środków komunikacji, w szczególności elektronicznej korespondencji prawnej (Elektronischer Rechtsverkehr, ERV) lub narzędzi wideokonferencyjnych. Pierwsza z wymienionych metod jest z powodzeniem stosowana w Austrii od wielu lat. Ustanowiony w 1990 r., stanowi kompleksowe ramy dla "elektronicznego przesyłania wniosków lub pism oraz automatycznego przekazywania danych procesowych do systemu automatyzacji procedur sądowych"^[4]. Jako jednolity i skuteczny instrument elektronicznego doręczania dokumentów przez sądy, nadal wspiera wysiłki na rzecz szybszego wymierzania sprawiedliwości użytkownikom sądów i trybunałów w czasie pandemii COVID-19.

Korzystanie z wideokonferencji również nie jest nowością w austriackich postępowaniach sądowych, jednak do tej pory jej stosowanie było dozwolone tylko w okolicznościach, które wymagałyby osobistego przeprowadzenia postępowania dowodowego lub sprawiały, że taka procedura była preferowana ze względów ekonomii procesowej. Wideokonferencje przeprowadzane w celach dowodowych w sprawach cywilnych reguluje § 277 austriackiego kodeksu postępowania cywilnego (Zivilprozessordnung, ZPO), natomiast § 165 kodeksu postępowania karnego (Strafprozessordnung, StPO) przewiduje ich wykorzystanie w kontekście ustnych zeznań świadków wymagających dodatkowej ochrony^[5].

W celu ułatwienia kontynuacji i zdalnego funkcjonowania procesów cywilnych podczas pandemii COVID-19, procedury sądowe uległy znacznym zmianom.

Ustawa federalna o środkach towarzyszących COVID-19 w systemie sądownictwa, Federalny Dziennik Ustaw I 2020/30 (Bundesgesetz betreffend Begleitmaßnahmen zu COVID-19 in der Justiz BGBI I 2020/30, [1. COVID-19-JuBG]),^[6] która weszła w życie 6 maja 2020 r., stanowi podstawę prawną do korzystania z technologii wideo i konferencji podczas rozpraw ustnych. Ma ona na celu dostosowanie postępowań sądowych do potrzeb użytkowników sądów, przy jednoczesnym rozszerzeniu istniejących narzędzi komunikacji elektronicznej, o których mowa powyżej.

Zgodnie z jego postanowieniami, negocjacje i rozprawy mogą być prowadzone bez fizycznej obecności stron lub ich przedstawicieli do dnia 31 grudnia 2020 r., umożliwiając tym samym przeprowadzanie dowodów w postępowaniu ustnym lub poza nim, przy jednoczesnym wzmocnieniu prawa osób, które mają zostać wezwane do udziału w postępowaniu (np. biegli, świadkowie, tłumacze itp.), niezależnie od tego, czy spełnione są wymogi § 277 ZPO. Aby nowe przepisy były wykonalne, muszą zostać spełnione pewne warunki:

• Dostęp do odpowiedniej technologii komunikacyjnej musi być zabezpieczony (§ 3 Abs 1 Z 1 1. COVID-19-JuBG);

• Wszystkie strony muszą wyrazić zgodę na wykorzystanie tej technologii, którą uznaje się za udzieloną, chyba że strony sprzeciwią się w rozsądnym terminie wyznaczonym przez sąd (§ 3 Abs 1 Z 1 1. COVID-19-JuBG);

  • Postępowania sądowe niesporne (Außerstreitverfahren) regularnie odbywające się poza salą sądową są zwolnione z wymogu uprzedniej zgody, np. domy opieki, szpitale itp. (§ 3 Abs 1 Z 2 1. COVID-19-JuBG);

• Strony mogą zaświadczyć, że istnieje zwiększone ryzyko dla zdrowia zarówno ich samych, jak i osób, z którymi pozostają w niezbędnym kontakcie prywatnym i zawodowym (§ 3 Abs 2 1. COVID-19-JuBG).

Prawo daje sądom znaczną swobodę w dostosowywaniu się do ograniczeń przestrzennych, a także w celu zapewnienia podjęcia niezbędnych środków ostrożności w celu zminimalizowania potencjalnego narażenia na wirusa. Ustalenie zasadności korzystania z technologii wideokonferencji zależy wyłącznie od uznania sądu^[7]. Wyznaczony sędzia musi zatem zbadać, jakie środki mogą być konieczne w świetle zagrożeń dla zdrowia stwarzanych przez COVID-19 oraz w jakim stopniu można zagwarantować ich wdrożenie[8^].[Jeżeli sąd nie korzysta z technologii wideo, a mimo to nie zezwala na przeprowadzenie rozprawy osobiście (z wyżej wymienionych powodów braku miejsca lub obaw zdrowotnych⁾, strony mogą złożyć wniosek o rozpoznanie sprawy w wyznaczonym terminie (Fristsetzungsantrag) zgodnie z § 91 ustawy o organizacji sądów (Gerichtsorganisationsgesetz, GOG)^[9].

Nowe przepisy w praktyce

Sąd Okręgowy w Liesing (Bezirksgericht) rozpatrzył niedawno wnioski wniesione przez adwokata Oblin Rechtsanwälte GmbH, które koncentrowały się na zastosowaniu § 3 Abs 2 1.COVID-19-JuBG i ochronie, jaką oferuje on osobom o podwyższonym ryzyku związanym z koronawirusem. Chociaż wyrok nie został jeszcze wydany, poniżej przedstawiono fakty dotyczące sprawy i przedstawiono argumenty podniesione w trakcie postępowania, podkreślając, w jaki sposób wykorzystanie technologii wideo, możliwe dzięki nowym przepisom, może przyczynić się do prawidłowego administrowania wymiarem sprawiedliwości na odległość.

Zdrowie

• Pozwany jest obywatelem Niemiec i od czasu przejścia na emeryturę mieszka z rodziną na Filipinach. Jako posiadacz stałej wizy Special Resident Retiree's Visa (SRRV), Manila była jego głównym miejscem zamieszkania, co jest również potwierdzone w jego paszporcie. Przed wybuchem wirusa spędzał kilka miesięcy w Austrii w zależności od przypadku.

• W świetle faktu, że pozwany ma 77 lat, jest mężczyzną i cierpi na podstawowe schorzenia, jest on narażony na zwiększone ryzyko ciężkiej choroby wywołanej przez COVID-19. Aby uniknąć możliwego zakażenia, zalecono mu samodzielną kwarantannę w domu, co zostało udokumentowane zaświadczeniem lekarskim, a od 13.08.2020 r. nadal leczy się z powodu niewydolności serca, arytmii serca oraz wysokiego ciśnienia krwi.

• Opierając się na rozporządzeniu w sprawie grup ryzyka COVID-19 (COVID-19-Risikogruppe-Verordnung)^[10] austriackiego federalnego ministra spraw społecznych, zdrowia, opieki i ochrony konsumentów, wskaźniki osób o wysokim ryzyku obejmują:

  • Przewlekła choroba serca z uszkodzeniem narządu końcowego wymagającym stałego leczenia, taka jak niewydolność serca (§ 2 Abs 1 Z 2 lit. b COVID-19-Risikogruppe-Verordnung); lub

  • Nadciśnienie tętnicze z istniejącym uszkodzeniem narządu końcowego, w szczególności przewlekłą niewydolnością serca lub nerek lub niekontrolowanym ciśnieniem krwi (§ 2 Abs 1 Z 9 COVID-19 COVID-19-Risikogruppe-Verordnung).

Aktualny stan pandemii w miejscu zamieszkania i warunki wjazdu do Austrii

• Ostrzeżenia dotyczące podróży na Filipiny zostały wydane przez austriackie federalne Ministerstwo Spraw Europejskich i Międzynarodowych (Bundesministerium für Europäische und internationale Angelegenheiten, BMEIA); zakaz wjazdu nałożony 15.03.2020 r. został zniesiony, a ponowny wjazd został wznowiony od 01.08.2020 r., aczkolwiek pod ścisłymi warunkami:

  • Negatywny wynik testu PCR po przyjeździe lub poddanie się dziesięciodniowej kwarantannie w odpowiednim miejscu zakwaterowania, którego dostępność musi zostać potwierdzona;

  • Należy przedstawić dowód dostępu do wcześniej zarezerwowanych, lokalnych miejsc kwarantanny;

  • Nierezydenci muszą udowodnić, że są posiadaczami wizy.

• Od sierpnia kraj wszedł w stan podobny do lockdownu. Osoby w wieku 60 lat lub starsze nie mogą opuszczać swoich domów.

• Wprowadzono przepisy kwotowe regulujące maksymalną liczbę dziennych przylotów, a liczba lotów międzynarodowych została znacznie ograniczona.

Perspektywy

Status Wizy Specjalnego Rezydenta Emeryta pozwanego uniemożliwia mu ponowny wjazd na Filipiny zgodnie z sekcją 13 filipińskiej ustawy imigracyjnej z 1940 r. po tymczasowym pobycie w Austrii. Nie mając miejsca zamieszkania w Austrii ani żadnych krewnych w kraju, którzy mogliby zapewnić mu niezbędne wsparcie i opiekę, sprawia, że wszelkie podróże poza jego obecne miejsce zamieszkania są niewykonalne.

Jak wskazują fakty w tej sprawie, w obecnych okolicznościach konieczne stało się ustanowienie ram prawnych, które równoważą środki nadzwyczajne zmniejszające ryzyko z interesem ochrony praworządności, a także dostępu do wymiaru sprawiedliwości i rzetelnego procesu. Wideokonferencje w czasach pandemii COVID-19 okazały się technologią zdolną do ograniczenia zakłóceń w zwykłych praktykach sądowych, zminimalizowania ewentualnych uprzedzeń ze strony użytkowników sądów oraz zapewnienia, że poszanowanie życia i zdrowia innych osób nie jest lekceważone^[11]. Niezależnie od wyzwań, które mogą pojawić się w związku z niedawnymi zmianami legislacyjnymi, nowe przepisy mogą przynieść wiele korzyści dla sposobu rozstrzygania sporów transgranicznych.

Wobec braku konieczności oczekiwania na udostępnienie fizycznych sal sądowych, wnioski mogą być nie tylko rozpatrywane szybciej, ale także znacznie zmniejszyć zaległości w rozpatrywaniu spraw^[12]. Wraz ze wzrostem liczby wirtualnych rozpraw, instytucje będą również w przyszłości lepiej przygotowane do kontynuowania funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości niezależnie od nieprzewidzianych i nadzwyczajnych wydarzeń, które wymagają zamknięcia budynków sądowych^[13]. Z tych powodów należy zachęcać do korzystania z wirtualnych narzędzi komunikacji i rozwiewać obawy o ich nieadekwatność. Ponieważ przejście na wirtualny wymiar sprawiedliwości nabiera tempa, jego stała integracja z obowiązującym prawem musi być poprzedzona dyskusjami wśród prawników i na szczeblu politycznym, aby zapewnić usunięcie wszelkich potencjalnych napięć z uznanymi zasadami proceduralnymi.