Autorzy
Wcześniej w 2019 r. Sąd Najwyższy orzekł, że w świetle umowy dwustronnej sądy austriackie muszą stosować prawo irańskie w sprawach spadkowych dotyczących obywateli Iranu (OGH | 2 Ob 170/18s). Jednakże przepisy prawa irańskiego, które różnicują spadkobierców ze względu na płeć, muszą być traktowane jako naruszenie podstawowych wartości prawa austriackiego, a zatem powinny być wyłączone z zastosowania.
Fakty
Sprawa dotyczyła nieważnego testamentu sporządzonego na rzecz wdowy. Zgodnie z prawem irańskim, nieważność taka może zostać naprawiona w drodze uznania. Była to podstawowa kwestia spornego postępowania odwoławczego.
Zgodnie z art. 10 ust. 3 Układu o przyjaźni i ugodzie między Republiką Austrii a Cesarstwem Iranu (BGBl 1966/45) sprawy spadkowe muszą być rozpatrywane zgodnie z prawem irańskim. Prawo irańskie opiera się jednak na rozróżnieniu ze względu na płeć między wdowcami i wdowami, a także synami i córkami. Podczas gdy wdowcy mają prawo do jednej czwartej spadku po zmarłym małżonku, wdowy mają prawo tylko do jednej ósmej. Co więcej, synowie zmarłego są uprawnieni do dziedziczenia dwa razy więcej niż córki.
Odwołanie koncentrowało się zatem na fundamentalnym pytaniu, czy kwoty powinny być ustalane zgodnie z prawem irańskim, czy też dyskryminujące traktowanie członków rodziny różnej płci narusza austriacki porządek publiczny.
Decyzje
Podczas gdy sąd pierwszej instancji uznał, że powyższe rozróżnienie stoi w rażącej sprzeczności z austriackim porządkiem publicznym, sąd apelacyjny przyjął przeciwne stanowisko. Sąd odwoławczy uznał, że nie doszło do naruszenia porządku publicznego, ponieważ nierówne stawki spadkowe zostały naprawione przez fakt, że zgodnie z irańskim zwyczajem synowie muszą zapewnić niezbędne wsparcie i utrzymanie obojgu rodzicom oraz, w razie potrzeby, rodzeństwu.
Zdaniem skarżącej, sąd apelacyjny popełnił błąd opierając swoją decyzję na nierównym traktowaniu kobiet i mężczyzn, co stanowi naruszenie podstawowych wartości prawa austriackiego. Argumentowała, że roszczenia alimentacyjne na mocy prawa irańskiego nie stanowią wystarczającego uzasadnienia w świetle ich nieważności zgodnie z ugruntowanymi ramami porządku publicznego forum.
Sąd Najwyższy potwierdził orzeczenie sądu pierwszej instancji. Stwierdzając, że prawo obce nie może mieć zastosowania, jeśli jest sprzeczne z wartościami, na których opiera się prawo austriackie, Sąd Najwyższy wezwał do przeprowadzenia podwójnej analizy:
- Po pierwsze, czy zastosowanie prawa obcego powoduje różnicę w traktowaniu w świetle kontekstu faktycznego?
- Po drugie, w jakim stopniu leżący u podstaw spór wykazuje wystarczający poziom związku krajowego (tj. bliski związek z Austrią)?
Komentarz
Odejście przez Sąd Najwyższy od rozważania treści miało kluczowe znaczenie dla jego decyzji, że roszczenia alimentacyjne nie mogą zrównoważyć drakońskiego skutku, który towarzyszyłby takiemu nierównemu traktowaniu. Zgodnie z art. 6 ustawy o prawie prywatnym międzynarodowym przepisy prawa obcego sprzeczne z porządkiem publicznym są zatem bezskuteczne. Okoliczności te mogą się jednak różnić, jeśli zastosowanie prawa obcego odpowiada wyrażonej woli spadkodawcy.