Austria: Przyszłość arbitrażu po zakończeniu okresu przejściowego Brexitu

Chociaż rok 2020 dobiegł końca, oznaczając koniec okresu przejściowego Brexitu, nadal istnieje niepewność co do przyszłości stosunków handlowych między UE a Wielką Brytanią. Wraz z prawdopodobnym wprowadzeniem kontroli granicznych i dodatkowych ceł spotęgowanych dodatkowym ryzykiem związanym z pandemią COVID-19, pojawiają się obawy o potencjalne zakłócenia w łańcuchu dostaw, a także rosnące koszty sprzętu. Tym zmieniającym się warunkom handlowym towarzyszy perspektywa gwałtownego wzrostu liczby sporów prawnych, w szczególności dotyczących wykonalności przepisów prawa, wyroków sądowych i umów transgranicznych.

Niniejszy artykuł ma na celu zbadanie, czy, a jeśli tak, to w jaki sposób Brexit może wpłynąć na praktykę arbitrażową w UE i Wielkiej Brytanii. W pierwszej kolejności rozważony zostanie wpływ wystąpienia Wielkiej Brytanii z UE na wykonalność i uznawanie orzeczeń arbitrażowych. Ponadto, w artykule omówione zostanie, w jaki sposób Brexit może umożliwić angielskim sądom wydawanie zakazów pozwu w odniesieniu do rozpraw przed sądami krajowymi państw członkowskich. Wreszcie, artykuł ma na celu ocenę wpływu wyjścia Wielkiej Brytanii z UE na ogólny rynek arbitrażowy, w szczególności biorąc pod uwagę postrzegane korzyści, jakie ten ostatni może zaoferować stronom w porównaniu z postępowaniem sądowym przy rozwiązywaniu transgranicznych sporów handlowych.

Uznawanie i wykonalność orzeczeń arbitrażowych

Wystąpienie Wielkiej Brytanii z UE nie będzie miało wpływu na międzynarodowy arbitraż. Konwencja nowojorska ("Konwencja")^[1] pozostanie kluczowym instrumentem egzekwowania i uznawania międzynarodowych orzeczeń arbitrażowych^[2].

Jako instrument prawa prywatnego międzynarodowego, a nie prawa UE, Konwencja nie zależy od członkostwa w UE. Mając pierwszeństwo przed rozporządzeniem Bruksela I ("rozporządzenie brukselskie")^[3] w sprawie wykonywania i uznawania orzeczeń arbitrażowych, wszystkie postępowania podlegają postanowieniom Konwencji i odpowiedniemu prawu krajowemu^[4]. Przy 166 umawiających się państwach-stronach, orzeczenia arbitrażowe mogą być wykonywane na całym świecie, co powoduje, że na orzeczenia arbitrażowe nie ma wpływu rozwiązanie dawnych stosunków między Wielką Brytanią a UE.

Trudności mogą jednak pojawić się w odniesieniu do koncepcji porządku publicznego, na którą można się powołać zgodnie z art. V ust. 2 lit. b) Konwencji jako podstawę odmowy uznania orzeczenia arbitrażowego, jeżeli zostanie ono uznane za niezgodne z odpowiednim krajowym interesem publicznym.

Anti-suit injunction

Chociaż powszechnie stosowany w jurysdykcjach prawa zwyczajowego, anti-suit injunction ("ASI") pozostaje pojęciem obcym dla krajów prawa cywilnego. Jako narzędzie umożliwiające sądom krajowym uniemożliwienie stronie przeciwnej wszczęcia lub kontynuowania postępowania sądowego na innym forum, może ono mieć znaczący wpływ na przebieg sporów sądowych za granicą^[5]. W przeciwieństwie do sądów angielskich, które wykazały tendencję do podtrzymywania istniejących umów o arbitraż za pośrednictwem ASI, Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej ("TSUE") od dawna zajmuje przeciwne stanowisko, uznając je za nie do pogodzenia z prawem UE^[6].

W sprawie Turner przeciwko Grovit (sprawa C-159/02)^[7] TSUE rozważał, czy ASI wydany przeciwko hiszpańskiemu postępowaniu przez angielski sąd pierwszej instancji jest ważny, jeśli został wniesiony w złej wierze. TSUE orzekł, że "przepisy jurysdykcyjne [konwencji brukselskiej z 1968 r.]^[8] są wspólne dla wszystkich sądów Umawiających się Państw [i muszą] być interpretowane i stosowane z takim samym autorytetem przez każdy z nich" (pkt 25). W związku z tym, ponieważ wydanie ASI podważa prawo powoda do wytoczenia powództwa, "należy je postrzegać jako ingerencję w jurysdykcję sądu zagranicznego, która jako taka jest niezgodna z systemem Konwencji" (pkt 27).

W sprawie Allianz SpA przeciwko West Tankers (C-185/07)^[9] TSUE potwierdził, że: "niezgodne z [rozporządzeniem brukselskim] jest wydanie przez sąd państwa członkowskiego nakazu powstrzymania osoby od wszczęcia lub kontynuowania postępowania przed sądami innego państwa członkowskiego na tej podstawie, że takie postępowanie byłoby sprzeczne z umową o arbitraż" (pkt 19). Uznanie ASI za ważny "z konieczności oznaczałoby pozbawienie tego sądu uprawnienia do orzekania w przedmiocie własnej jurysdykcji na podstawie [rozporządzenia brukselskiego]" (pkt 28). Jest raczej kwestią ogólnej zasady, że "każdy sąd, do którego wniesiono sprawę, sam określa, zgodnie z przepisami mającymi do niego zastosowanie, czy ma jurysdykcję do rozstrzygnięcia toczącego się przed nim sporu" (pkt 29).

Rozumowanie to znalazło zastosowanie w sprawie Gazprom OAO przeciwko Republice Litewskiej (sprawa C-536/13)^[10], w której TSUE podkreślił, że rozporządzenie brukselskie "należy interpretować w ten sposób, że nie stoi ono na przeszkodzie temu, aby sąd państwa członkowskiego uznał i wykonał lub odmówił uznania i wykonania, orzeczenia arbitrażowego zakazującego stronie wnoszenia niektórych roszczeń do sądu tego państwa członkowskiego, ponieważ rozporządzenie to nie reguluje uznawania i wykonywania w państwie członkowskim orzeczenia arbitrażowego wydanego przez trybunał arbitrażowy w innym państwie członkowskim" (par. 44).

Wyżej wymienione decyzje powszechnie kładą nacisk na zasady wzajemnego zaufania między państwami członkowskimi UE i odzwierciedlają zwiększoną gotowość do podtrzymywania klauzul jurysdykcji wyłącznej. Wraz z wyjściem Wielkiej Brytanii z UE, TSUE nie będzie w stanie ograniczyć uprawnień sądów angielskich do nadawania skuteczności ASI, co może uczynić Londyn potencjalnie jeszcze bardziej atrakcyjną siedzibą arbitrażu w przyszłości.

Utrzymujące się znaczenie arbitrażu

Arbitraż, od dawna postrzegany jako jedna z najbardziej wydajnych i skutecznych dróg rozstrzygania międzynarodowych sporów w różnych sektorach (np. w budownictwie lub energetyce), będzie nadal preferowaną metodą rozstrzygania transgranicznych sporów handlowych, między innymi z następujących powodów:

Wykonalność

W związku z powyższym, orzeczenia arbitrażowe będą nadal wykonalne na podstawie Konwencji Nowojorskiej, która ma zastosowanie międzynarodowe. Dodatkowo, Londyn czerpie korzyści ze swojej wieloletniej historii jako centrum rozstrzygania wielojurysdykcyjnych sporów handlowych. Żadna z cech, które do tej pory przyczyniły się do sukcesu Londynu jako siedziby arbitrażu, np. ustawa o arbitrażu z 1996 r., reputacja bezstronności angielskiego sądownictwa itp. nie zostanie prawdopodobnie zmniejszona przez Brexit.

Szybkość i łatwość rozstrzygania sporów

Arbitraż oferuje stronom możliwość podejmowania decyzji proceduralnych, które służą usprawnieniu procesu i obniżeniu opłat, w tym:

• Dodanie klauzuli opt-out;
• Ograniczenie produkcji dokumentów;
• Decydowanie o wykorzystaniu technologii;
• Swobodny wybór indywidualnego arbitra lub eksperta technicznego;
• Łączenie lub konsolidacja, przynoszące znaczne korzyści, takie jak oszczędność czasu i zapewnienie, że wszystkie strony są związane orzeczeniem.

Neutralność i ostateczność

Powszechnie wymieniana korzyść z wyboru arbitrażu odnosi się do ostateczności orzeczeń arbitrażowych, które mogą być kwestionowane jedynie na wąskich podstawach, tj. niewłaściwości proceduralnej. Jest to szczególnie atrakcyjne ze względu na pewność i minimalizację szans na odwołanie. Wiążący charakter orzeczeń arbitrażowych został wyraźnie włączony do szeregu regulaminów arbitrażowych, a mianowicie:

• Artykuł 28(6) Regulaminu Międzynarodowej Izby Handlowej;^[11]
• art. 27(1) Regulaminu Międzynarodowego Arbitrażu Amerykańskiego Stowarzyszenia Arbitrażowego;^[12]
• art. 26 ust. 9 Regulaminu Międzynarodowego Sądu Arbitrażowego w Londynie;^[13]
• Artykuł 34(2) Regulaminu Arbitrażowego Komisji Narodów Zjednoczonych do spraw Międzynarodowego Prawa Handlowego. ^[14]

Z tych powodów oczekuje się, że popularność arbitrażu pozostanie niezmieniona nawet teraz, gdy okres karencji dobiegł końca.

Wnioski

Brexit będzie miał niewielki bezpośredni wpływ na praktykę arbitrażu. Wynika to w dużej mierze z faktu, że orzeczenia arbitrażowe będą nadal wykonalne na podstawie konwencji nowojorskiej, ponieważ nie podlegają one rozporządzeniu brukselskiemu.

Ramy międzynarodowego arbitrażu od dawna okazują się być odpowiednią alternatywą dla sporów sądowych i tak będzie również w przyszłości. Biorąc pod uwagę historię Londynu jako dominującej siedziby arbitrażu, w połączeniu z gotowością angielskich sądów do wspierania arbitrażu, popularność arbitrażu raczej nie spadnie w najbliższym czasie.

Źródła

1. Konwencja o uznawaniu i wykonywaniu zagranicznych orzeczeń arbitrażowych (Nowy Jork, 1958).
2. Konwencja, Nowy Jork. "Konwencja nowojorska". New York Arbitration Convention, www.newyorkconvention.org/.
3. Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1215/2012 z dnia 12 grudnia 2012 r. w sprawie jurysdykcji i uznawania orzeczeń sądowych oraz ich wykonywania w sprawach cywilnych i handlowych.
4. Varapnickas, T. [2018] Brexit i arbitraż: Co dalej? Materiały konferencyjne V Międzynarodowej Konferencji Doktorantów i Młodych Naukowców. Dostępne pod adresem: https://papers.ssrn.com/sol3/papers.cfm?abstract_id=3121532 [dostęp 30.12.2020].
5. Bermann, G. A. [1990] The Use of Anti-Suit Injunctions in International Litigation, 28 COLUM. J. TRANSNAT'L. L. 589 Dostępny pod adresem: https://scholarship.law.columbia.edu/faculty_scholarship/2105 [dostęp 01.01.2021].
6. Rodgers, James i Simon Goodall. "Jak Brexit wpłynie na arbitraż w Anglii i Walii?" Jak Brexit wpłynie na arbitraż w Anglii i Walii? , Norton Rose Fulbright, wrzesień 2016, www.nortonrosefulbright.com/en-gb/knowledge/publications/a655ac50/how-will-brexit-impact-arbitration-in-england-and-wales.
7. Dostępne pod adresem: http://curia.europa.eu/juris/liste.jsf?language=en&num=C-159/02.
8. Konwencja o jurysdykcji i wykonywaniu orzeczeń sądowych w sprawach cywilnych i handlowych (Bruksela, 1968 r.), dostępna pod adresem: https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/ALL/?uri=CELEX%3A41968A0927%2801%29.
9. Dostępna pod adresem: https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=CELEX%3A62007CJ0185.
10. Dostępna pod adresem: https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=CELEX%3A62013CJ0536.
11. Dostępna pod adresem: https://iccwbo.org/dispute-resolution-services/arbitration/rules-of-arbitration/.
12. Dostępne pod adresem: https://www.intracen.org/International-Arbitration-Rules-of-the-American-Arbitration-Association-2001/.
13. Dostępne pod adresem: https://www.lcia.org/Dispute_Resolution_Services/lcia-arbitration-rules-2020.aspx#Article%2026.
14. Dostępne pod adresem: https://uncitral.un.org/sites/uncitral.un.org/files/media-documents/uncitral/en/arb-rules-revised-2010-e.pdf.

Treść niniejszego artykułu ma na celu zapewnienie ogólnego przewodnika po temacie. Należy zasięgnąć specjalistycznej porady dotyczącej konkretnych okoliczności.