Samenvatting
Hoewel het geen nieuw concept is – de London Commercial Court dateert al uit 1895 – zijn internationale handelsrechtbanken (ICC's) de afgelopen jaren aanzienlijk gegroeid. Hun wereldwijde opkomst weerspiegelt een verschuiving in geschillenbeslechting, aangedreven door geopolitieke ambities, economische prikkels en de uitbreiding van de juridische markt. Landen richten ICC's op om buitenlandse investeringen aan te trekken, hun invloed in de wereldhandel te vergroten en een alternatief voor arbitrage te bieden. Vooraanstaande advocatenkantoren spelen ook een rol bij het promoten van ICC's, met de bedoeling de internationale procesmarkten uit te breiden. Ondanks de uitdagingen om voet aan de grond te krijgen, vertegenwoordigen ICC's een groeiende trend die het landschap van de wereldwijde commerciële geschillenbeslechting zou kunnen hervormen.
Inzicht in ICC's: een nieuw forum voor internationale geschillen
In wezen zijn ICC's gespecialiseerde rechtbanken binnen nationale rechtsstelsels die zijn ontworpen om complexe internationale handelsgeschillen te behandelen. Ondanks verschillen in hun institutionele opzet, hebben ze een aantal gemeenschappelijke kenmerken, zoals flexibele procedureregels die vergelijkbaar zijn met die in internationale arbitrage, meertalige procedures, het gebruik van common law-tradities en de benoeming van buitenlandse rechters of juridische deskundigen.[1]
De groeiende trend
Sinds 2010 zijn er wereldwijd minstens elf nieuwe ICC's opgericht, onder meer in Europa, Noord-Amerika, Azië en het Midden-Oosten. In het Europa van na de brexit, waar Engelse rechterlijke uitspraken nu moeilijker af te dwingen zijn, ontwikkelen rechtsgebieden hun eigen ICC's om te kunnen concurreren met arbitrage en het London Commercial Court.[2] Verschillende Europese landen die ernaar streven om de volgende financiële en commerciële hubs te worden, erkennen de noodzaak van efficiënte handelsrechtbanken.[3] Recente wijzigingen in het Zwitserse Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering, die op 1 januari 2025 van kracht worden, illustreren deze trend door Zwitserse kantons toe te staan ICC's op te richten waar geschillen in het Engels kunnen worden behandeld.[4]
De opkomst van ICC's weerspiegelt bredere geopolitieke en economische trends, waaronder toenemend handelsprotectionisme, een opkomst van nationalisme en de versterking van nationale soevereiniteit, die allemaal van invloed zijn op zowel het privaatrecht als het publiekrecht.[5] Hoewel de motieven voor het oprichten van ICC's verschillen, met elk hun eigen unieke geschiedenis en redenen, belicht dit artikel de gemeenschappelijke factoren die aanleiding geven tot hun oprichting.
Geopolitiek, soft power en economische motieven
Juridische wetenschappers geven drie belangrijke verklaringen voor de opkomst van ICC's: geopolitieke overwegingen, soft power-projectie en economische prikkels.
Vanuit geopolitiek oogpunt kunnen ICC's dienen als instrumenten voor staten om hun macht binnen de mondiale politieke economie te vergroten.
Soft power-overwegingen suggereren dat ICC's rechtsgebieden helpen hun status als regionale zakencentra te versterken, juridische en politieke ideeën te exporteren en prestige te verwerven onder internationale leiders. Deze theorie is toegepast op de oprichting van ICC's in regio's zoals de Golf, Kazachstan, Singapore en Europa na de brexit.
ICC's fungeren ook als instrumenten van economische staatsmanschap, met als doel buitenlandse directe investeringen (FDI) aan te trekken, de ontwikkeling van de juridische en financiële sector te bevorderen en de nationale belastinggrondslag te verbreden. ICC's genereren vraag naar juridische en ondersteunende diensten (bijv. paralegals, taxi's, hotels, restaurants), wat de lokale economie ten goede komt.[6] In deze context kunnen gespecialiseerde advocatenkantoren de opkomst van ICC's zien als een kans om hun wereldwijde bereik uit te breiden en bij te dragen aan het creëren van een juridisch-institutioneel klimaat dat bevorderlijk is voor groeiende bedrijfsactiviteiten op het gebied van handelsrecht en geschillenbeslechting.[7]
Zo bieden ICC's in Abu Dhabi, Dubai, Qatar en Kazachstan bieden betrouwbare geschillenbeslechtingsmechanismen om internationale investeerders aan te trekken. Frankrijk en Duitsland hebben daarentegen een meer bescheiden aanpak gekozen en gespecialiseerde handelskamers ingevoerd om de grensoverschrijdende geschillenbeslechting voor lokale en regionale bedrijven te verbeteren. De motivatie van China is meer geopolitiek van aard; de oprichting van zijn ICC's hangt nauw samen met het Belt and Road Initiative en dient als zowel een juridisch als economisch instrument om Chinese investeringen in het buitenland te beschermen en te bevorderen.[8]
De rol van vooraanstaande advocatenkantorenin de uitbreiding van ICC's
Een theorie, gebaseerd op de New Interdependence Approach, onderscheidt zich van andere rechtsgeleerden door te stellen dat elite-advocatenkantoren de oprichting van de meeste ICC's aansturen om de wereldwijde markt voor commerciële geschillenbeslechting uit te breiden. Deze advocatenkantoren werken samen met binnenlandse gerechtelijke instanties of politieke leiders om ICC's op te richten, waarmee ze inspelen op de vraag naar gespecialiseerde, kosteneffectieve diensten voor geschillenbeslechting.
Internationale commerciële geschillen hebben vaak betrekking op meerdere rechtsgebieden, wat leidt tot overlappende rechtsvorderingen die binnenlandse rechtbanken moeilijk efficiënt kunnen behandelen. Arbitrage wordt weliswaar veel gebruikt, maar kan duur zijn en mist bepaalde procedurele waarborgen van een rechtszaak. ICC's bieden daarentegen hoogwaardige, gespecialiseerde diensten tegen lagere kosten, waardoor ze aantrekkelijk zijn voor procespartijen. Advocatenkantoren erkennen deze voordelen en promoten ICC's actief als institutionele innovaties die de nationale economieën stimuleren door directe buitenlandse investeringen, kapitaal en belastinginkomsten aan te trekken. Empirische bevindingen ondersteunen deze theorie grotendeels, hoewel er enkele uitzonderingen zijn. Er zijn geen aanwijzingen dat advocatenkantoren betrokken zijn bij de Chinese ICC, en in sommige gevallen hebben gerechtelijke instanties een proactievere rol gespeeld dan verwacht. Dit onderstreept dat er verder onderzoek nodig is naar de rol van rechters, gerechtelijke instanties en andere niet-statelijke actoren.
De invloed van arbitrage op de ontwikkeling van ICC's
Ondanks de duidelijke concurrentie tussen ICC's en arbitrage, beweren sommigen dat arbitrage een belangrijke drijvende kracht is geweest achter de ontwikkeling van ICC's. De toenemende formalisering van arbitrage, ook wel "arbitralisatie" van geschillenbeslechting genoemd, heeft ertoe geleid dat sommige rechtsgebieden ICC's hebben ontwikkeld, waarin de meest aantrekkelijke kenmerken van arbitrage zijn opgenomen.
Initiatieven zoals het Nederlandse Handelsrechtbankplan en het voorstel om kamers voor internationale handelsgeschillen en handelsrechtbanken in Duitsland op te richten, wijzen op het fenomeen van de "verdwijnende rechtszaak" – de uitstroom van zaken naar arbitrage. Door rechtbanken te moderniseren en flexibelere procedureregels aan te bieden, proberen Europese ICC's geschillen terug te winnen die aan arbitrage zijn verloren. [10]
De meeste Aziatische ICC's zien zichzelf daarentegen eerder als partners dan als concurrenten van arbitrage. De Singapore International Commercial (SICC) benadrukt haar voordelen als openbare rechtbank en richt zich op geschillen die anders aan Singapore voorbij zouden gaan, waardoor haar markt voor geschillenbeslechting wordt uitgebreid zonder dat het aantal arbitragezaken afneemt.[11] Bovendien dient de creatie van een nieuw procesmodel als marketinginstrument om het merkimago van Singapore op te bouwen. Gebruikers kunnen kiezen tussen twee procesrechtssystemen, wat het belang van autonomie in procesrechtelijke diensten onder de Singaporese wet benadrukt.[12]
Uitdagingen en vooruitzichten
Ondanks hun potentieel staan ICC's voor verschillende uitdagingen om op grote schaal ingang te vinden. Arbitrage blijft het favoriete mechanisme voor geschillenbeslechting voor de meeste internationale handelsgeschillen. Het relatief lage aantal zaken wijst erop dat ICC's nog geen grote populariteit hebben verworven en slechts een kleine uitdaging vormen voor arbitrage. Bovendien kunnen bezorgdheden over transparantie, onafhankelijkheid van de rechterlijke macht en de geopolitieke implicaties van ICC's in niet-democratische regio's hun bredere invloed op de bevordering van de rechtsstaat belemmeren.[13]
De keuze van geschillenbeslechtingsfora wordt sterk beïnvloed door de reputatie van een nationaal rechtssysteem en gevestigde marktpraktijken. Het zal tijd kosten om een positieve reputatie op te bouwen en partijen te overtuigen hun geschillenbeslechtingsclausules te herzien ten gunste van deze nieuwe rechtbanken.[14] Bovendien is er, wil ICC's een levensvatbaar alternatief worden, een internationaal instrument nodig om ervoor te zorgen dat rechtbanken in andere landen de jurisdictieclausules die geschillen naar deze ICC's verwijzen, respecteren en dat de uitspraken van ICC's in andere rechtsgebieden uitvoerbaar zijn. Het Verdrag van Den Haag inzake forumkeuzeovereenkomsten (HCCCA) had tot doel deze leemte op te vullen en deze twee essentiële garanties te bieden. Ondanks de duidelijke potentiële voordelen hebben tot nu toe echter slechts een handvol landen, afgezien van de EU, het verdrag geratificeerd of aangenomen.[15]
Niettemin vormen ICC's een innovatie op het gebied van wereldwijde geschillenbeslechting. Door de voordelen van arbitrage te combineren met de structuur van traditionele rechtbanken, bieden ze bedrijven nieuwe mogelijkheden voor het oplossen van complexe commerciële geschillen. Naarmate de internationale handel zich verder ontwikkelt – met name door de opkomst van digitale handel, geschillen over cryptovaluta en complexe grensoverschrijdende contracten – kunnen ICC's een steeds prominentere rol gaan spelen bij het vormgeven van de toekomst van het handelsrecht.
Een vooraanstaand jurist heeft ICC's omschreven als "een zorgvuldig huwelijk tussen procesvoering en arbitrage", waarmee hij verwijst naar hun poging om de voordelen van beide systemen in evenwicht te brengen. In die zin functioneren ICC's net als technologiebedrijven: ze proberen marktinefficiënties aan te pakken door een effectiever en aantrekkelijker product aan te bieden.[16] Of zij erin slagen de wereldwijde geschillenbeslechting te hervormen, zal afhangen van hun vermogen om het vertrouwen van zowel internationale bedrijven als juristen te winnen.
Bronnen
Gu, Weixia en Tam, Jacky, "The Global Rise of International Commercial Courts: Typology and Power Dynamics," Chicago Journal of International Law: Vol. 22: No. 2, Artikel 2. (2021) chicagounbound.uchicago.edu/cjil/vol22/iss2/2 (geraadpleegd op 3 februari 2025).
Bookman, Pamela K. en Erie, Matthew S. "EXPERIMENTING WITH INTERNATIONAL COMMERCIAL DISPUTE RESOLUTION." AJIL Unbound 115 (2021): 5–10. www.jstor.org/stable/27296992 (geraadpleegd op 3 februari 2025).
Bell, Garry F., "The New International Commercial Courts—Competing with Arbitration? The Example of the Singapore International Commercial Court", Contemporary Asia Arbitration Journal, Vol. 11, No. 2, pp. 193-216, (2018), papers.ssrn.com/sol3/papers.cfm (geraadpleegd op 4 februari 2025).
Aliant Law, "Amendments to the Swiss Civil Procedure Code: A Step Forward for International Dispute Resolution", Aliant Law, 14 november 202, aliantlaw.com/swiss-cpc-updates-what-global-businesses-need-to-know/ (geraadpleegd op 3 februari 2025).
Gu en Tam, "De wereldwijde opkomst van internationale handelsrechtbanken: typologie en machtsverhoudingen"
Avraham-Giller, Shahar, en Assy, Rabeea, "Hoe kunnen internationale handelsrechtbanken een aantrekkelijke optie worden voor de beslechting van internationale handelsgeschillen?" (2023)
J. Disp. Resol. scholarship.law.missouri.edu/jdr/vol2023/iss2/6 (geraadpleegd op 3 februari 2025).
Gu en Tam, "De wereldwijde opkomst van internationale handelsrechtbanken: typologie en machtsverhoudingen".Yip, Man, en Rühl, Gisela "Nieuwe internationale handelsrechtbanken: een vergelijkende analyse – en een voorzichtige blik op hun succes" (Universiteit van Oxford, Faculteit Rechtsgeleerdheid, Blogs, 17 juni 2024) blogs.law.ox.ac.uk/oblb/blog-post/2024/06/new-international-commercial-courts-comparative-analysis-and-tentative-look (geraadpleegd op 3 februari 2025).
Basedow, Robert, "Pushing the bar – elite law firms and the rise of international commercial courts in the world economy", Review of International Political Economy (2024) 31:6, 1764-1787. doi.org/10.1080/09692290.2024.2357300 (geraadpleegd op 3 februari 2025).
Antonopoulou, Georgia, "The ‘Arbitralization’ of Courts: The Role of International Commercial Arbitration in the Establishment and the Procedural Design of International Commercial Courts", Journal of International Dispute Settlement, Volume 14, Issue 3, september 2023, pagina's 328–349, doi.org/10.1093/jnlids/idad007 (geraadpleegd op 3 februari 2025).
Ibid.
Yip, Man, "The Singapore International Commercial Court: The Future of Litigation?", Erasmus Law Review, Vol. 12, No. 1, 2019, papers.ssrn.com/sol3/papers.cfm (geraadpleegd op 4 februari 2025).
Bookman en S. Erie, "EXPERIMENTING WITH INTERNATIONAL COMMERCIAL DISPUTE RESOLUTION".
Ibid.
Avraham-Giller en Assy, "How Can International Commercial Courts become an Attractive Option for the Resolution of International Commercial Disputes?".
Ramesh, Kannan, Conferentie over de opkomst van internationale handelsrechtbanken, "International Commercial Courts: Unicorns on a Journey of a Thousand Miles", 13 mei 2018, www.judiciary.gov.sg/docs/default-source/sicc-docs/news-and-articles/international-commercial-courts-unicorns_23108490-e290-422f-9da8-1e0d1e59ace5.pdf (geraadpleegd op 3 februari 2025).