Skandal z emisjami Volkswagena: Sąd Najwyższy kieruje pytania do ETS

W dniu 17 marca 2020 r. Sąd Najwyższy postanowił zwrócić się do Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości (ETS) z pytaniami prejudycjalnymi na podstawie art. 267 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (TFUE) (OGH 10 Ob 44/19x) w związku z aferą Volkswagena dotyczącą manipulacji emisjami (powszechnie znaną jako "diesel gate"), która została początkowo ujawniona we wrześniu 2015 r. przez amerykańską Agencję Ochrony Środowiska.

Fakty

W 2013 r. powód, indywidualny konsument, nabył od pierwszego pozwanego, dealera samochodowego w Austrii, pojazd wyprodukowany przez drugiego pozwanego, producenta pojazdów. Pojazd był wyposażony w urządzenie przełączające, które mogło wykryć, kiedy pojazd był testowany w laboratorium, a następnie aktywować system kontroli emisji. System kontroli emisji zmniejszyłby wówczas emisję spalin pojazdu w celu spełnienia odpowiednich norm zgodności. Jednak urządzenie przełączające dezaktywowałoby system kontroli emisji poza laboratorium, umożliwiając pojazdowi wytwarzanie emisji przekraczających normy zgodności.

Kiedy urządzenie przełączające zostało wykryte, niemiecki Federalny Urząd Transportu Samochodowego (KBA) - organ odpowiedzialny za przyznawanie homologacji typu WE dla przedmiotowego pojazdu - zezwolił drugiemu pozwanemu na usunięcie usterki w dotkniętych pojazdach. W odpowiedzi drugi pozwany wprowadził aktualizację oprogramowania do systemu kontroli emisji, dezaktywując urządzenie przełączające, aby zapewnić, że wadliwe pojazdy będą aktywować tryby redukcji emisji podczas jazdy. Aktualizacja oprogramowania została zatwierdzona przez KBA w dniu 20 grudnia 2016 r. i z mocą wsteczną zainstalowana w pojeździe powoda w dniu 15 lutego 2017 r. Jednak tryb redukcji emisji był w pełni operacyjny tylko wtedy, gdy temperatura zewnętrzna wynosiła od 15 do 33 stopni Celsjusza ("okno termiczne").

Powód domagał się odszkodowania od drugiego pozwanego oraz zwrotu ceny zakupu w zamian za zwrot pojazdu pierwszemu pozwanemu. Powód twierdził, że ze względu na urządzenie przełączające, właściwości techniczne zakupionego pojazdu nie odpowiadały tym określonym w umowie kupna, a istnienie urządzenia przełączającego i towarzyszącej mu aktualizacji oprogramowania nie było zgodne z odpowiednim prawem UE. Pozwani argumentowali, że ponieważ aktualizacja oprogramowania była zgodna ze wszystkimi odpowiednimi przepisami WE, powód nie był uprawniony do odszkodowania za żadne ze swoich roszczeń.

Decyzje

Sąd pierwszej instancji uznał, że aktualizacja oprogramowania jedynie usunęła pierwotnie istniejącą usterkę w pojeździe i tym samym oddalił powództwo. Sąd odwoławczy podtrzymał decyzję sądu pierwszej instancji i odrzucił późniejszą apelację.

Weryfikując decyzję sądu apelacyjnego, Sąd Najwyższy uznał, że istnienie urządzenia przełączającego sprawiło, że pojazd był wadliwy w momencie zakupu. Ponadto Sąd Najwyższy uznał, że gdyby KBA wiedziała o urządzeniu przełączającym, nie udzieliłaby przedmiotowemu pojazdowi homologacji typu WE; sąd uznał zatem, że homologacja udzielona przez KBA była nieważna.

Kwestią rozpatrywaną przez Sąd Najwyższy było to, czy urządzenie przełączające i późniejsza aktualizacja oprogramowania stanowiły niedopuszczalną część konstrukcyjną zgodnie z odpowiednimi przepisami UE. Dlatego w tym przypadku ocena niezgodności części konstrukcyjnej (tj. urządzenia przełączającego) była kluczowa dla ustalenia odpowiedzialności drugiego pozwanego.

W związku z tym Sąd Najwyższy postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do ETS z następującymi pytaniami prejudycjalnymi na podstawie art. 267 TFUE:

• Czy sprzedawca pojazdu jest zobowiązany jedynie do zapewnienia, że sprzedawany pojazd posiada homologację typu WE, czy też musi również zapewnić, że dany pojazd nie zawiera wadliwej części konstrukcyjnej nieposiadającej homologacji WE (w tym przypadku urządzenia przełączającego)?
• Czy urządzenie przełączające i późniejsza aktualizacja oprogramowania w celu zmniejszenia emisji w oknie termicznym stanowią część konstrukcyjną, która jest niedopuszczalna w świetle przepisów WE i czy wymagane są dalsze badania w celu przyznania homologacji typu WE?
• Na jakich warunkach kupujący może zażądać unieważnienia pierwotnej umowy kupna?^[1].

Komentarz

Ocena sprawy przez Sąd Najwyższy i jego decyzja o skierowaniu jej do ETS w trybie prejudycjalnym ujawniły inne aspekty skandalu związanego z manipulacją emisjami spalin przez Volkswagena i otworzyły drzwi do decyzji ETS, która może zmienić bieg podobnych spraw toczących się przed sądami krajowymi w Europie.